HẠN CHẾ MUA CỔ PHẦN PHÁT HÀNH MỚI ĐỐI VỚI CỔ ĐÔNG NHỎ VẪN ĐẢM BẢO QUY ĐỊNH

Theo Luật doanh nghiệp năm 2005, khi công ty tăng vốn điều lệ hoặc phát hành thêm cổ phần mới thì tất nhiên các cổ đông, thành viên hiện hữu có quyền được ưu tiên mua trước theo một tỷ lệ công bằng. Điều 78 khoản 5 Luật doanh nghiệp năm 2005 quy định: “Mỗi cổ phần của cùng một loại đều tạo cho người sở hữu nó có quyền, nghĩa vụ và lợi ích ngang nhau”. Nhưng trong thực tế, cổ đông lớn và thành viên Hội đồng quản trị do họ lựa chọn thường có những quyết định gây bất lợi cho cổ đông nhỏ, đối xử bất công với cổ đông sở hữu ít cổ phần, một số công ty đã sử dụng nhiều chiêu thức khác nhau để xâm phạm quyền này của cổ đông một cách khá tinh vi.

Chẳng hạn như một số công ty cổ phần quy định giá bán cổ phần mới cho cổ đông nhỏ với mức giá cao hơn nhiều so với giá bán cho cổ đông lớn như công ty cổ phần vận tải xăng dầu V và sở hữu 51% vốn điều lệ. Trong khi cổ đông nhỏ của công ty cổ phần VI phải mua với giá 30.000 đồng/cổ phần thì cổ đông chi phối do Tổng công ty xăng dầu A chỉ phải mua với giá 12.000 đồng/cổ phần. Tại công ty cổ phần bê tông X.M khi phát hành cổ phiếu mới, các cổ đông hiện hữu đều được mua với giá bằng nhau 20.000 đồng/cổ phần (giá thị trường là 80.000 đồng); nhưng, tỷ lệ mua lại khác nhau: các cổ đông sáng lập được mua theo tỷ lệ 1:1, còn các cổ đông khác được mua theo tỷ lệ 2:1 (bằng ½ cổ đông sáng lập). Như vậy, đã có sự phân biệt giữa cổ đông sáng lập và các cổ đông khác. Còn Hội đồng quản trị của công ty cổ phần Vận tải xăng dầu V thì rất khôn ngoan, lách quy định của pháp luật khi trình phương án phát hành cổ phần tăng vốn điều lệ thêm 178,8 tỉ đồng nhằm cho cổ đông chi phối là do Tổng công ty xăng dầu A thu lợi bất chính. Theo đó, tất cả các cổ đông của công ty cổ phần Vận tải xăng dầu V sẽ được mua cổ phần mới theo tỷ lệ 50/21; nhưng các cổ đông sẽ phải lựa chọn một trong hai phương án:

1). Nếu chấp nhận bị hạn chế chuyển nhượng trong 10 năm thì được mua với giá 15.000 đồng/cổ phần; và

2) Nếu muốn được tự do chuyển nhượng ngay sau thời điểm phát hành thì phải mua với giá 30.000 đồng/cổ phần. Dĩ nhiên chỉ có cổ đông chi phối do Tổng công ty xăng dầu A  “đạo diễn” cách làm này và mua cổ phần với giá rẻ (bằng ½ các cổ đông nhỏ) theo phương án 1. Nghị quyết này có vi phạm Luật doanh nghiệp năm 2005 hay không cũng là một câu hỏi khó trả lời, bởi lẻ, công ty cổ phần vận tải xăng dầu V phân biệt giá bán gắn liền với điều kiện để mua cổ phần mới chứ không phân biệt giữa cổ đông lớn và cổ đông thiểu số, cũng không phân biệt giữa cổ đông là tổ chức hay cá nhân, mà lại căn cứ vào thời gian cam kết không chuyển nhượng. Việc bán cổ phần mới gắn liền với cam kết không chuyển nhượng có bị coi  là trái Luật doanh nghiệp năm 2005 hay không cần phải được khẳng định rõ ràng trong Luật doanh nghiệp 2005.